Krótki wstęp

Bardzo duże zmiany wprowadzane są w ekspresowym tempie. Jednak nie powinniśmy być tak mocno zaskoczeni. W końcu dyskusja w odniesieniu do tych akurat zmian prowadzona była przez całą, upływającą właśnie, VIII. kadencję Sejmu.

Niemniej warto wiedzieć, które zmiany wprowadzone będą szybciej (tak, tak), a które później.

No i warto poznać przepisy przejściowe, czyli co z tymi procesami, które zostały wszczęte na gruncie wciąż obowiązującego k.p.c.

I. Przepisy przejściowe

1. Sprawy wszczęte i niezakończone – reguły ogólne

a. Całe szczęście, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy zachowują moc czynności dokonane zgodnie z przepisami, w brzmieniu dotychczasowym (art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej k.p.c., dalej w skrócie: ust. nowel.)

Wydaje się to dość oczywiste, ale może z „ostrożności legislacyjnej” rzeczywiście warto było tak postanowić.

b. Do tychże spraw, to jest wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowel., stosuje się w brzmieniu nadanym ust. nowel. przepisy ustaw zmienianych w art. 1 (ust. nowel.), to jest zmian w k.p.c. (art. 1 ust. nowel.) oraz zmian w ustawie z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz. U. z 2018 r. poz. 573), których dokonano w art. 5 ust. nowel.

c. W sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ust. nowel. do czasu zakończenia postępowania w danej instancji stosuje się:

1) do wniosków o wyłączenie sędziego złożonych przed dniem wejścia w życie ust. nowel. stosuje się przepis art. 531 k.p.c. w brzmieniu dotychczasowym;

2) stosuje się przepis art. 1303 § 2 k.p.c. w brzmieniu dotychczasowym.

2. Środki odwoławcze

Do rozpoznania środków odwoławczych wniesionych i nierozpoznanych przed dniem wejścia w życie ust. nowel. stosuje się przepisy k.p.c. w brzmieniu dotychczasowym.

3. Sprawy zawieszone

W sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ust. nowel., które pozostawały zawieszone w dniu jej wejścia w życie, sąd umarza postępowanie zawieszone:

1) z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu 3 miesięcy od dnia wejścia w życie ust. nowel.,

2) na zgodny wniosek stron lub na wniosek spadkobiercy, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ust. nowel.,

– przy czym, jeżeli umorzenie postępowania na podstawie art. 182 § 1 k.p.c. w brzmieniu dotychczasowym byłoby dopuszczalne wcześniej, stosuje się przepisy dotychczasowe.

4. Koszty

Nowe przepisy art. 98 § 11 i 12 (odsetki od kosztów procesu oraz od wydatków) oraz art. 103 § 3 (sankcje w zakresie kosztów nakładane na strony postępowania w razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa w celu udziału w czynności sądu lub posiedzeniu mediacyjnym) stosuje się wyłącznie w postępowaniach wszczętych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy.

5. Postępowanie gospodarcze

a. Po pierwsze traci moc ustawa z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz. U. z 2016 r. poz. 723).

b. Do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ust. nowel., które na podstawie k.p.c. oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 52, 55, 60 i 125) w brzmieniu dotychczasowym podlegałyby rozpoznaniu w postępowaniu w sprawach gospodarczych:

nie stosuje się przepisów o tym postępowaniu;

właściwy do rozpoznania takich spraw pozostaje sąd właściwy według przepisów dotychczasowych.

6. Postępowanie upominawcze, nakazowe i elektroniczne upominawcze

Sprawy:

1) w których przed dniem wejścia w życie ust. nowel. wydano nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym,

2) wszczęte przed dniem wejścia w życie ust. nowel. rozpoznawane w postępowaniu nakazowym,

3) wszczęte przed dniem wejścia w życie ust. nowel. rozpoznawane w elektronicznym postępowaniu upominawczym

– do czasu zakończenia postępowania w danej instancji podlegają rozpoznaniu zgodnie z przepisami, w brzmieniu dotychczasowym.

7. Postępowanie nakazowe

W sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ust. nowel. rozpoznawanych w postępowaniu nakazowym, w których powód wniósł o wydanie nakazu zapłaty wyłącznie na podstawie dokumentów określonych w art. 485 § 3 k.p.c.:

1) przyjmuje się, że nie ma podstaw do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym,

2) nieprawomocny nakaz zapłaty sąd z urzędu uchyla w całości postanowieniem, po czym rozpoznaje sprawę w dalszym ciągu z pominięciem przepisów o postępowaniu nakazowym,

3) nieprawomocny wyrok, mocą którego choćby w części utrzymano w mocy nakaz zapłaty, jak również ten nakaz zapłaty w części, która podlegała rozpoznaniu, sąd pierwszej instancji z urzędu uchyla w całości postanowieniem, po czym rozpoznaje sprawę ponownie z pominięciem przepisów o postępowaniu nakazowym,

4) nieprawomocny wyrok, mocą którego choćby w części utrzymano w mocy nakaz zapłaty, a od którego wniesiono apelację, jak również ten nakaz zapłaty w części, która podlegała rozpoznaniu, sąd odwoławczy z urzędu uchyla w całości postanowieniem, po czym przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania z pominięciem przepisów o postępowaniu nakazowym

– przy czym do czasu zakończenia postępowania w pierwszej instancji sprawę rozpoznaje się według przepisów, w brzmieniu dotychczasowym, z tym że postanowienia, o których mowa w pkt 2–4, mogą zostać wydane na posiedzeniu niejawnym.

8. Elektroniczne postępowanie upominawcze

W elektronicznym postępowaniu upominawczym w okresie 3 miesięcy po dniu wejścia w życie ust. nowel.:

1) przepisy art. 126 § 1 i 11, art. 4971–499 i art. 502–505 k.p.c. stosuje się w brzmieniu dotychczasowym;

2) przepisów art. 4801–4804 k.p.c. nie stosuje się;

3) opłaty ustala się i pobiera zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 785 i 1043)

– w brzmieniu dotychczasowym.

9. Sprawy o roszczenia z tytułu niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej

Sprawy o roszczenia z tytułu niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej rozpoznaje się w postępowaniu uproszczonym, jeżeli wartość przedmiotu umowy nie przekracza kwoty określonej w art. 5051 § 1 k.p.c. w brzmieniu nadanym ust. nowel.

Warto zatem przytoczyć nowe brzmienie art. 5051 § 1 k.p.c.:

„W postępowaniu uproszczonym rozpoznaje się sprawy o świadczenie, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza dwudziestu tysięcy złotych, a w sprawach o roszczenia z rękojmi lub gwarancji – jeżeli wartość przedmiotu umowy nie przekracza tej kwoty.”

10. Ustawa zmieniająca k.p.c. z dnia 10 lipca 2015 r.

W sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy przepisy art. 50 § 3, art. 52 § 3 i art. 132 § 1 k.p.c. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1311 i 1513 oraz z 2016 r. poz. 178, 394, 615 i 1358).

Chodzi tu o:

– art. 50 § 3:

„Do czasu rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie sędziego:
1) sędzia, którego dotyczy wniosek, może podejmować dalsze czynności;
2) nie może zostać wydane orzeczenie lub zarządzenie kończące postępowanie w sprawie.”;

– art. 52 § 3:

„Uwzględniając wniosek o wyłączenie sędziego, sąd znosi postępowanie w zakresie obejmującym udział tego sędziego w sprawie po złożeniu wniosku, chyba że czynności przez niego podejmowane były czynnościami niecierpiącymi zwłoki.”;

– art. 132 § 1:

„W toku sprawy adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy oraz radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa doręczają sobie nawzajem bezpośrednio odpisy pism procesowych z załącznikami. W treści pisma procesowego wniesionego do sądu zamieszcza się oświadczenie o doręczeniu odpisu pisma drugiej stronie albo o jego nadaniu przesyłką poleconą. Pisma, niezawierające powyższego oświadczenia, podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia tego braku.”

11. Zmiany w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

W sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ust. nowel. przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 785 i 1043) w brzmieniu nadanym ust. nowel. stosuje się wyłącznie do:

1) pism i wniosków podlegających opłacie, wnoszonych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy;

2) wydatków powstałych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy.

***

II. Wejście w życie

1. Ustawa nowelizująca k.p.c. co do zasady wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia jej ogłoszenia.

Obecnie czeka na podpis Prezydenta.

2. Zmiany, które wejdą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia:

a. zmiany stanowiące konsekwencję wprowadzenia uprawnienia sądu do wydania każdego postanowienia w procesie na posiedzeniu niejawnym, a mianowicie w wyniku dodania w art. 148 § 3 w brzmieniu „§ 3. Sąd może wydać postanowienie na posiedzeniu niejawnym.”,

to jest zmiany polegające albo na nadaniu nowego brzmienia albo na uchyleniu:

– art. 18 § 2;

– art. 25 § 1;

– w art. 1481 uchyla się § 2;

– w art. 169 uchyla się § 5;

– art. 172;

– uchyla się art. 183;

– art. 18314 § 2;

– w art. 199 uchyla się § 3;

– art. 240 § 1;

– art. 275;

– w art. 346 uchyla się § 2;

– art. 350 §;

– w art. 351 uchyla się § 2;

– art. 352;

– art. 355 (dodano jeszcze jako przesłankę umorzenia zawarcie ugody przed mediatorem);

– art. 410 § 1;

– art. 414;

– art. 464 § 1;

– w art. 4779 uchyla się § 32;

– w art. 47711 uchyla się § 3;

– w art. 47713 uchyla się § 2;

– art. 47930;

– art. 47952;

– art. 47963;

– art. 47974;

– art. 505 § 3 (w tym przepisie wprowadzono też zmianę wynikającą z przyznania referendarzom generalnie kompetencji do podejmowania czynności sądu w postępowaniu upominawczym);

– w art. 735 uchyla się § 1;

– w art. 10643 uchyla się § 1.

  1. następujące zmiany:

– w art. 52 § 2:

„§ 2. Postanowienie wydaje się po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy. W przypadku niezłożenia wyjaśnienia w terminie dwóch tygodni od dnia wpływu wniosku do sądu właściwego, a jeśli był dotknięty brakami – od dnia ich usunięcia, wniosek podlega rozpoznaniu bez wyjaśnienia, chyba że sąd uzna złożenie wyjaśnienia za konieczne.”;

– art. 633:

„Art. 633. W sprawach o ochronę konsumentów powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów może wytaczać powództwa na rzecz konsumentów, a także wstępować, za ich zgodą, do postępowań w tych sprawach w każdym ich stadium.”;

– art. 110:

„Art. 110. Sąd może zasądzić od świadka, biegłego, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego – po ich wysłuchaniu – zwrot kosztów wywołanych ich rażącą winą.”;

– w art. 125, w którym po § 21 dodaje się § 21a w brzmieniu:

„§ 21a. Dokonanie wyboru wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego oraz dalsze wnoszenie tych pism za pośrednictwem tego systemu jest dopuszczalne, jeżeli z przyczyn technicznych, leżących po stronie sądu, jest to możliwe.”;

– w art. 139, w którym:

– – § 3 otrzymuje brzmienie:

„§ 3. Jeżeli stronie podlegającej wpisowi do rejestru sądowego nie można doręczyć pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających ze względu na nieujawnienie w tym rejestrze zmiany adresu, pismo to pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany.”

– – § 5 otrzymuje brzmienie:

„§ 5. Na wniosek strony wydaje się zaświadczenie, że wyrok zaoczny albo nakaz zapłaty został uznany za doręczony na oznaczony adres w sposób przewidziany w § 1. W zaświadczeniu stwierdza się z urzędu fakt uchylenia zarządzenia o uznaniu wyroku albo nakazu za doręczony.”

– po art. 178 dodaje się art. 1781 w brzmieniu:

„Art. 1781. W postanowieniu o zawieszeniu postępowania wskazuje się przepis stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia.”;

– w art. 182 § 1 i 2 otrzymują brzmienie:

„§ 1. Sąd umarza postępowanie:
 
1) zawieszone z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu trzech miesięcy od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania;
 
2) zawieszone na zgodny wniosek stron lub na wniosek spadkobiercy, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu sześciu miesięcy od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania;
 
3) w przypadku stwierdzenia braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową, a w każdym razie po upływie roku od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania z tej przyczyny;
 
4) zawieszone z przyczyny wskazanej w art. 174 § 1 pkt 2 po upływie dwóch lat od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania z tej przyczyny;
 
5) zawieszone z powodu śmierci strony po upływie pięciu lat od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania z tej przyczyny.
 
2. Umorzenie postępowania zawieszonego w pierwszej instancji nie pozbawia powoda prawa ponownego wytoczenia powództwa, jednakże poprzedni pozew nie wywołuje żadnych skutków, które ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa. Skutki te wywołuje jednak pozew wniesiony w sprawie, w której postępowanie umorzono na podstawie § 1 pkt 4.”

– w art. 1835 dotychczasową treść oznacza się jako § 1 i dodaje się § 2 w brzmieniu:

„§ 2. Należności, o których mowa w § 1, mediator pobiera bezpośrednio od stron. Sąd ustala je i przyznaje mediatorowi tylko wówczas, gdy przynajmniej jedna ze stron skierowanych do mediacji przez sąd była zwolniona od kosztów sądowych w zakresie obejmującym należności mediatora, a pozostałe strony nie wypłaciły mediatorowi tych należności w całości.”

– w art. 1838 § 2 otrzymuje brzmienie:

„§ 2. Mediacji nie prowadzi się, jeżeli strona w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia kierującego strony do mediacji nie wyraziła zgody na mediację.”

– w art. 364 § 1 otrzymuje brzmienie:

„§ 1. Prawomocność orzeczenia stwierdza na wniosek strony sąd pierwszej instancji, a dopóki akta sprawy znajdują się w sądzie drugiej instancji – ten sąd.”

– w art. 4246:

– – § 3 otrzymuje brzmienie:

„§ 3. Sąd odrzuca skargę wniesioną z naruszeniem art. 871 § 1, spóźnioną, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę, której braków strona nie usunęła w wyznaczonym terminie.”

– – dodaje się § 4 w brzmieniu:

„§ 4. Jeżeli nie sporządzono pisemnego uzasadnienia wyroku ani transkrypcji wygłoszonego uzasadnienia, od którego wniesiono skargę, sporządza się je w terminie dwóch tygodni od dnia wniesienia skargi, a jeżeli skarga była dotknięta brakami – od dnia usunięcia tych braków. Uzasadnienie można ograniczyć do zakresu, którego dotyczy skarga.”

– w art. 450 § 3 otrzymuje brzmienie:

„§ 3. W przypadku śmierci pozwanego małżonka, a jeżeli pozwanymi byli oboje małżonkowie – w przypadku śmierci jednego z nich, sąd orzekający ustanowi kuratora, który wstępuje w miejsce zmarłego małżonka, po czym podejmie zawieszone postępowanie.”

– w art. 461 uchyla się § 22:

22.  W sprawach, w których nie można określić właściwości sądu według przepisów § 1-21, właściwy jest sąd, w którego okręgu ma siedzibę organ rentowy.

– po art. 782 dodaje się art. 7821 w brzmieniu:

„Art. 7821. § 1. Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności, jeżeli:
 
1) w świetle okoliczności sprawy jest oczywiste, że wniosek jest sprzeczny z prawem albo zmierza do obejścia prawa;
 
2) z okoliczności sprawy i treści tytułu egzekucyjnego wynika, że objęte tytułem wykonawczym roszczenie uległo przedawnieniu, chyba że wierzyciel przedstawi dokument, z którego wynika, że doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia.
2. Prawomocne oddalenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności na podstawie § 1 pkt 2 nie pozbawia wierzyciela prawa do wystąpienia z powództwem o ustalenie, że objęta tytułem egzekucyjnym wierzytelność nie uległa przedawnieniu. Nie dotyczy to sytuacji, gdy wierzycielowi przysługuje dalej idące roszczenie.”

– w art. 788 dodaje się § 3 w brzmieniu:

„§ 3. Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności, jeżeli wszczęcie lub dalsze prowadzenie egzekucji możliwe jest na zasadach przewidzianych w art. 8041 i art. 8042. Przepisu tego nie stosuje się, jeżeli wnioskodawca wykaże, że organ egzekucyjny prawomocnym postanowieniem nie dopuścił go do udziału w postępowaniu lub odmówił wszczęcia egzekucji.”

– w art. 797 po § 1 dodaje się § 11 w brzmieniu:

„§ 11. Jeżeli z treści tytułu wykonawczego wynika, że termin przedawnienia dochodzonego roszczenia upłynął, do wniosku należy dołączyć również dokument, z którego wynika, że doszło do przerwania biegu przedawnienia.”

– w art. 804 dotychczasową treść oznacza się jako § 1 i dodaje się § 2 w brzmieniu:

„§ 2. Jeżeli z treści tytułu wykonawczego wynika, że termin przedawnienia dochodzonego roszczenia upłynął, a wierzyciel nie przedłożył dokumentu, o którym mowa w art. 797 § 11, organ egzekucyjny odmawia wszczęcia egzekucji. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.”

– po art. 8041 dodaje się art. 8042 w brzmieniu:

„Art. 8042. § 1. Jeżeli po powstaniu tytułu wykonawczego uprawnienie przeszło na inną osobę, osoba ta może wszcząć egzekucję przeciwko dłużnikowi na podstawie tego tytułu, jeżeli wykaże przejście uprawnienia dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym.
 
2. W przypadku niezłożenia przez uprawnionego dokumentów, o których mowa w § 1, organ egzekucyjny odmawia wszczęcia egzekucji bez wzywania wierzyciela do uzupełnienia braków wniosku.
 
3. W przypadku, o którym mowa w § 2, odpis postanowienia doręcza się tylko uprawnionemu. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.”

– w art. 820§ 2 otrzymuje brzmienie:

„§ 2. Komornik podejmie na wniosek wierzyciela postępowanie zawieszone na podstawie § 1, jeżeli sąd lub referendarz sądowy, przed którym sprawa się toczyła albo się toczy, stwierdzi, że doręczenie wyroku zaocznego lub nakazu zapłaty było prawidłowe albo – w przypadku ponownego doręczenia – że upłynął termin do wniesienia środka zaskarżenia, chyba że zachodzi inna podstawa zawieszenia postępowania albo postępowanie podlega umorzeniu. W tym celu sąd albo referendarz sądowy postanowi wydać na wniosek wierzyciela odpowiednie zaświadczenie.”

– w art. 825 po pkt 1 dodaje się pkt 11 w brzmieniu:

„11) gdy zażąda tego dłużnik, jeżeli przed dniem złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji roszczenie objęte tytułem wykonawczym uległo przedawnieniu, a wierzyciel nie wykaże, że nastąpiło zdarzenie, wskutek którego bieg terminu przedawnienia został przerwany.”

– w art. 840 w § 1 pkt 2 otrzymuje brzmienie:

„2) po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może oprzeć powództwo także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, na zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zgłoszenie tego zarzutu w sprawie było z mocy ustawy niedopuszczalne, a także na zarzucie potrącenia;”

c. wszystkie zmiany, które na mocy art. 4 ust. nowel. wprowadzone zostają do ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 785 i 1043)

d. następujące zmiany wprowadzone w art. 5 pkt 7 i 8 ust. nowel. w ustawie z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz. U. z 2018 r. poz. 573):

– w art. 21 po ust. 2 dodaje się ust. 2a w brzmieniu:

„2a. Wszyscy członkowie grupy lub podgrupy mogą także zostać wymienieni, wraz z ustaleniem kwot przypadających każdemu z nich, na liście stanowiącej załącznik do wyroku. W takim przypadku w wyroku należy powołać tę listę, a sama lista nie podlega odczytaniu.”

– art. 22 otrzymuje brzmienie:

„Art. 22. Tytułem egzekucyjnym do prowadzenia egzekucji świadczenia pieniężnego przypadającego członkowi grupy lub podgrupy jest wyciąg z wyroku albo wyrok z wyciągiem z listy członków grupy lub podgrupy stanowiącej załącznik do wyroku, wskazujący w szczególności wysokość należnego mu świadczenia.”

e. na mocy art. 6 ust. nowel. w ustawie z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1311 i 1513 oraz z 2016 poz. 178, 394, 615 i 1358) uchyla się art. 20, czyli przepis w brzmieniu:

„W okresie 3 lat od wejścia w życie niniejszej ustawy, dokonanie wyboru wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe oraz dalsze wnoszenie tych pism za pośrednictwem tego systemu jest dopuszczalne, jeżeli ze względów technicznych, leżących po stronie sądu, jest to możliwe.”

3. Po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia ust. nowel. wejdzie w życie zmiana art. 5 k.p.c., który otrzymuje następujące brzmienie:

„§ 1. W razie uzasadnionej potrzeby sąd może udzielić stronom i uczestnikom postępowania niezastępowanym przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych.
 
2. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzory pouczeń, których udzielania na piśmie wymaga kodeks, mając na względzie konieczność zapewnienia komunikatywności przekazu.
 
3. Wzory pouczeń, o których mowa w § 2, wraz z ich tłumaczeniami na języki obce najczęściej wykorzystywane w obrocie z zagranicą Minister Sprawiedliwości udostępnia na stronie internetowej urzędu go obsługującego.”

4. Po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia ust. nowel. w życie wchodzą następujące zmiany:

– w art. 50528 dotychczasową treść oznacza się jako § 1 i dodaje się § 2 w brzmieniu:

„§ 2. Nakaz zapłaty nie może być wydany, jeżeli:
 
1)     powód dochodzi roszczenia innego niż pieniężne;
 
2)     doręczenie pozwanemu nakazu miałoby nastąpić poza granicami kraju.”

– art. 50529 otrzymuje brzmienie:

„Art. 50529. § 1. W elektronicznym postępowaniu upominawczym nie stosuje się przepisów o postępowaniach odrębnych innych niż wymienione w art. 50528 § 1 oraz przepisów art. 1301a, art. 139 § 5 i art. 1391.
 
2. Postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym, które podlegają zaskarżeniu, uzasadnia się z urzędu. Termin do wniesienia zażalenia wynosi tydzień od dnia doręczenia postanowienia z uzasadnieniem.
 
3. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio do zarządzeń przewodniczącego.
 
4. Postanowienia wydane na podstawie art. 50533i art. 50534doręcza się z urzędu tylko powodowi.”

– w art. 50532 uchyla się § 4;

4.  Wraz z pozwem powód może złożyć wniosek o umorzenie postępowania w przypadku braku podstaw do wydania nakazu zapłaty lub uchylenia nakazu zapłaty.

– art. 50533 i art. 50534 otrzymują brzmienie:

„Art. 50533. W przypadku braku podstaw do wydania nakazu zapłaty sąd umarza postępowanie.
 
Art. 50534. § 1. Jeżeli pozwany, pomimo powtórzenia zawiadomienia zgodnie z art. 139 § 1 zdanie drugie, nie odebrał nakazu zapłaty, a w sprawie nie doręczono mu wcześniej żadnego pisma w sposób przewidziany w art. 131–138 i nie ma zastosowania art. 139 § 2 i 3 lub inny przepis szczególny przewidujący skutek doręczenia, nakaz zapłaty uznaje się za doręczony, o ile adres, pod którym pozostawiono zawiadomienia, jest zgodny z adresem ujawnionym w rejestrze PESEL. W przeciwnym przypadku stosuje się przepis § 2.
 
2. Jeżeli po wydaniu nakazu zapłaty okaże się, że nie można go doręczyć pozwanemu w kraju, sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty i umarza postępowanie, chyba że powód w wyznaczonym terminie, nie dłuższym niż miesiąc, usunie przeszkodę w doręczeniu nakazu zapłaty. Wezwanie do usunięcia przeszkody nie podlega powtórzeniu.”

– art. 50536–50538 otrzymują brzmienie:

„Art. 50536. W przypadku wniesienia sprzeciwu sąd umarza postępowanie w zakresie, w którym nakaz zapłaty utracił moc.
 
Art. 50537. § 1. W przypadku umorzenia postępowania każda ze stron ponosi koszty procesu związane ze swym udziałem w sprawie.
 
2. Jeżeli w terminie trzech miesięcy od dnia wydania postanowienia o umorzeniu elektronicznego postępowania upominawczego powód wniesie pozew przeciwko pozwanemu o to samo roszczenie w postępowaniu innym niż elektroniczne postępowanie upominawcze, skutki prawne, które ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa, następują z dniem wniesienia pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Na żądanie stron sąd, rozpoznając sprawę, uwzględni koszty poniesione przez strony w elektronicznym postępowaniu upominawczym.
 
Art. 50538. Rozpoznanie zażalenia na postanowienie wydane w elektronicznym postępowaniu upominawczym, jak również na postanowienie wydane w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi wykonawczemu wydanemu w tym postępowaniu, następuje w składzie jednego sędziego. W postępowaniu toczącym się na skutek wniesienia zażalenia przepisy art. 50530 § 2 i art. 50531 stosuje się odpowiednio.”

Krótki komentarz na zakończenie

Wydaje się zupełnie niepotrzebne wprowadzanie kilku terminów wejścia w życie poszczególnych przepisów.

Poza uregulowaniami, które wymagają przygotowania technicznego (np. w kwestii pouczeń), można było spokojnie wprowadzić długi, bo przecież zmiany są bardzo poważne, co najmniej 6-miesięczny okres vacatio legis i pozwolić wszystkim na zapoznanie się, przygotowanie do nich i wdrożenie.

Rozumiem, że część zmian dotyczyć będzie dopiero nowych postępowań, niemniej ta właśnie kwestia prowadzi do zamieszania.

Przytoczę tu tylko jeden z przepisów rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej” (Dz.U.2016.283 t.j.), mianowicie § 36, zgodnie z którym „rozwiązania przewidziane w przepisach przejściowych i dostosowujących powinny być ukształtowane w sposób nieuciążliwy dla ich adresatów i pozostawiać im możliwość przystosowania się do przepisów nowej albo znowelizowanej ustawy.”

Sami oceńcie proszę, czy Autorzy projektu uwzględnili tę wytyczną w zakresie tworzenia prawa.

No właśnie – to przecież tylko wytyczna.

***

PS1. Jeżeli jeszcze nie ściągnąłeś listy 40 najważniejszych zmian w projekcie KPC, gorąco zachęcam Cię do zapoznania się z nią (widzisz ją po prawej stronie albo możesz po prostu kliknąć TUTAJ). Postaram się jeszcze skomentować niektóre z wprowadzanych zmian. Nasz ustawodawca dał mi szansę 😉 spokojnego dokończenia mojego opracowania na temat przesłuchania świadka. Można w międzyczasie analizować nadchodzące zmiany 🙂 Poniżej na blogu znajdziesz też samą czystą listę.

PS2. Nieustająco zachęcam również do wysłuchania podcastu na stronie WdrodzeDoKancelarii, którą prowadzi i wywiad ze mną przeprowadził Rafał Chmielewski.

Aktualizacja listy i do tego bardzo dobra wiadomość.

Skreślono sankcję za błędną opłatę, czyli zmianę, o której pisałem w punkcie 7. listy!

Listę znajdziesz TUTAJ.

 

Aż nie wiem, co powiedzieć. Brawo 🙂

Pozostałe zmiany przeprowadzone w Senacie mają charakter korekty.

Jeżeli chcesz zapoznać się z ostateczną wersją projektu zmian, czyli z tekstem ustawy ustalonym ostatecznie po rozpatrzeniu przez Sejm poprawek Senatu, to znajdziesz go TUTAJ

Co do zasady zmiany te wejdą w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. 

Chyba wszyscy się zgodzą, że jak na tak dużą zmianę, nieco krótkie to vacatio legis. 

Właśnie wczoraj opowiadałem w podcaście z Rafałem Chmielewskim (którego możesz wysłuchać TUTAJ), że nie lubię opisywać projektowanych zmian.

Uważam, że:

– wystarczająco dużo mamy do czytania,

– analiza zmian obarczona jest teoretyzowaniem, bo nie wiemy, jak zadziała w praktyce,

– te zmiany mogą jeszcze ulec zmianie.

ALE tym razem nie mogę się już bronić przed pisaniem o zmianach, bo dotyczą one najważniejszego aktu prawnego związanego z treścią bloga, czyli Kodeksu postępowania cywilnego. No i Sejm uchwalił projekt i przesłał go do Senatu!

A oto lista 40 najważniejszych zmian w projekcie KPC:

  1. Wprowadzenie instytucji nadużycia prawa procesowego.
  2. Umożliwienie nagrywania rozpraw przez strony postępowania.
  3. Wprowadzenie właściwości miejscowej ze względów celowości w sprawach dotyczących nieruchomości.
  4. Sędzia nie naraża się na wyłączenie wypowiadając pogląd w sprawie przed ogłoszeniem wyroku.
  5. Wprowadzenie odsetek od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu.
  6. Wprowadzenie sankcji dla strony za nieusprawiedliwione niestawiennictwo.
  7. Sankcja za błędną opłatę dokonaną przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika profesjonalnego od środka zaskarżenia.
  8. Możliwość wydania każdego postanowienia na posiedzeniu niejawnym.
  9. Możliwość pouczenia strony o prawdopodobnym wyniku sprawy w świetle zgłoszonych do tej chwili twierdzeń i dowodów.
  10. Obowiązek sądu uprzedzenia o innej podstawie prawnej rozstrzygnięcia niż wskazana w żądaniu lub we wniosku strony.
  11. Obowiązek wskazania podstawy prawnej w postanowieniu o zawieszeniu postępowania.
  12. Pobieranie wynagrodzenia przez mediatora bezpośrednio od stron – co do zasady.
  13. Obowiązek sformułowania w zawezwaniu do próby ugodowej propozycji ugodowych.
  14. Możliwość zwrotu pisma, które zostało wniesione jako pozew, a z którego nie wynika żądanie rozstrzygnięcia sporu o charakterze sprawy cywilnej.
  15. Możliwość oddalenia powództwa z powodu oczywistej bezzasadności powództwa.
  16. Generalna regulacja dotycząca zgłaszania zarzutu potrącenia.
  17. Cały nowy rozdział dotyczący organizacji postępowania.
  18. Skonkretyzowanie zasady rozpoznania sprawy na pierwszej rozprawie.
  19. Obowiązek ustosunkowania się przez stronę do faktów powoływanych przez stronę przeciwną, w tym do oznaczenia faktów, którym zaprzecza.
  20. Możliwość złożenia wyjaśnień przez stronę lub inną osobę na piśmie.
  21. Wprowadzenie sankcji za nadużycie prawa procesowego.
  22. Obowiązek wydania postanowienia o pominięciu dowodu.
  23. Postanowienie dowodowe może ograniczać się do powołania się na treść wniosku dowodowego.
  24. Możliwość złożenia zeznań przez świadka na piśmie.
  25. Możliwość dopuszczenia dowodu z opinii biegłego powołanego w innej sprawie.
  26. Koniec wysłuchiwania stron co do liczby biegłych i ich wyboru.
  27. Możliwość uzupełniania opinii biegłych na piśmie.
  28. Uzależnienie wynagrodzenia dla biegłego od tego, czy opinia jest jasna i pełna.
  29. Możliwość odstąpienia od odczytania sentencji i podania ustnych motywów rozstrzygnięcia.
  30. Obowiązek zwięzłości przy pisaniu uzasadnień wyroków.
  31. Możliwość ograniczenia zakresu uzasadnienia wyroku.
  32. Wprowadzenie możliwości wydania wyroku zaocznego w razie niezłożenia odpowiedzi na pozew.
  33. Możliwość rozpoznawania spraw w II instancji na posiedzeniach niejawnych.
  34. Wprowadzenie zasady rozpoznawania sprawy, w przypadku uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, przez sąd w tym samym składzie.
  35. Wprowadzenie zażalenia poziomego również w I instancji.
  36. Wprowadzenie kategorii niedopuszczalnych zażaleń wnoszonych jedynie dla zwłoki.
  37. Powrót do odrębnego postępowania w sprawach gospodarczych.
  38. Wykreślenie wyciągu z ksiąg banku jako podstawy wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym.
  39. Fakultatywność opinii biegłych w postępowaniu uproszczonym.
  40. Zmiana w zakresie doręczania postanowień w postępowaniu nieprocesowym.

***

Jeżeli chcesz zapoznać się z całym projektem, którego uchwalanie tak nagle przyspieszyło, to znajdziesz go TUTAJ.

Ja już go przeanalizowałem dla Ciebie i przedstawiam niniejszym listę 40 najważniejszych, oczywiście w mojej ocenie, zmian wprowadzanych w tymże projekcie.

Jeżeli jesteś zainteresowany, jak dokładnie brzmią te przepisy, to pobierz PDF-a, którego widzisz na boku strony (ewentualnie zajrzyj tutaj>>) – zależy mi na zebraniu maili od osób zainteresowanych, stąd prośba o jego podanie. Będę mógł przesłać Ci kolejne materiały, a w każdej chwili możesz zrezygnować z ich otrzymywania.

W tym opracowaniu znajdziesz również, oprócz zmienionych (i ujednoliconych) przepisów, moje krótkie komentarze. Może z niektórymi się zgodzisz. Jeśli nie, zapraszam do dyskusji.

Parafrazując słynne powiedzenie: tego Redaktora nie trzeba przedstawiać!!!

Otóż rozmawia ze mną Autor podcastu wdrodzedokancelarii.pl – Rafał Chmielewski.

Autor również najlepszej marketingowej książki dla prawników: Pamiętnik Adwokata.

***

Dzielę się z Rafałem różnymi przemyśleniami związanymi z moimi doświadczeniami w pracy kancelarii czy z sal rozpraw. Promuję w trakcie tej rozmowy również, co oczywiste, tego właśnie bloga, który czytasz.

Zresztą dla tych, którzy znają podcasty Rafała, formuła jest znana. A jeżeli jeszcze ktoś ich nie zna, to gorąco zachęcam do posłuchania.

W szczególności oczywiście zapraszam do wysłuchania tego konkretnego podcastu 🙂

 

Czy w ogóle wypada zadawać takie pytanie?

Nie możesz absolutnie się do tego przyznać. Klient musi widzieć spokój w Tobie i w Twoim zachowaniu. Bo jeżeli Ty się zestresujesz, to co dopiero On.

No ale prawda jest taka, że ten stres, trema, lęk, a nawet strach, nam, mecenasom sądowym towarzyszy zawsze.

 

 

Czy pamiętasz, jak odreagowywał stres niejaki aplikant Kordian z książki Remigiusza Mroza? Przynajmniej w pierwszej części, bo wszystkich nie czytałem (czy to w ogóle możliwe ;). Tej metody nie będę rekomendował, spróbujemy znaleźć lepsze 🙂

Oczywiście poziom stresu zależy od wielu czynników, również od tego, czy to Twoje początki (a może po 15 latach pracy w biurze firmy nagle musisz pójść na salę rozpraw) czy to sąd rejonowy, okręgowy, apelacyjny, a może sam Sąd Najwyższy.

 

I. Wystąpienie publiczne a wystąpienie na rozprawie

„Na pytanie, czego boisz się najbardziej, ludzie odpowiadają, że śmierci, a zaraz potem, że wystąpień publicznych” – Dale Carnegie

W sieci możesz obejrzeć i przeczytać mnóstwo porad, jak radzić sobie ze stresem przed publicznymi wystąpieniami.

Możesz uznać, że to niepoważne, ale naprawdę uważam rady Tomasza Kammela w odniesieniu do dobrego mówcy za cenne.

Sala rozpraw oznacza też rodzaj takiego wystąpienia. Jednak dużo zależy od tego, czy to dzień pierwszego posiedzenia w sprawie, kolejnego, na którym są przesłuchiwani świadkowie lub biegły, czy może to ostatnia rozprawa przed jej zamknięciem i musisz wygłosić mowę końcową.

Z drugiej strony sala rozpraw to jednak trochę inna sytuacja od tej na sali szkoleniowej czy wykładowej.

Oczywiście możesz spróbować zadziwić sąd przemową w stylu, dajmy na to  … Tony Robbinsa 😉

No niestety, to by chyba nie wypaliło – tym bardziej, że przed polskim sądem nie chodzisz, nie paradujesz, chociaż czasami chciałoby się, prawda?

Pierwszą różnicą są jednak nasze ograniczone możliwości ruchu. Siedzisz lub wstajesz zza swojego stołu i próbujesz zrobić dobre wrażenie.

A po drugie, audytorium nie jest takie miłe, jak na załączonej fotografii.

To znaczy może zwykle jest miłe, ale na pewno nie na sali rozpraw. Ani sędziowie, którzy nawet prywatnie mogą Cię lubić, ani co oczywiste strona przeciwna. A i Twój Klient nie myśli teraz o Tobie sympatycznie, a raczej testuje Cię – czy dobrze dbasz, a właściwie czy walczysz o jego interesy.

Trzecią różnicą między wystąpieniem szkoleniowym a rozprawą jest to, że to niestety nie Ty rządzisz na sali. Panem i władcą jest pojedynczy sędzia lub przewodniczący składu (jak wiesz, formalnie rzecz biorąc to sędzia w składzie jednoosobowym jest zarówno przewodniczącym składu, jak i sądem).

Zatem wszystkie reguły związane z „panowaniem” czy może lepiej „zapanowaniem” nad słuchaczami czy uczestnikami, biorą tu w łeb.

Niemniej wtedy, kiedy wygłaszasz dłuższą przemowę incydentalną lub w ogóle mowę końcową (być może wkrótce będą to też, jak w systemie anglosaskim, mowy wstępne), rady dotyczące przemówień mogą się przydać.

Możemy zatem powiedzieć, że wystąpienie na sali rozpraw to w pewnej warstwie przemawianie.

Masz być przede wszystkim skuteczny: Twoi słuchacze, czyli sędziowie, mają Ciebie zrozumieć i dać się przekonać.

Jaką rolę w mowie końcowej może odgrywać storytelling powiem Ci przy innej okazji, ale zapewniam, że sam go niejednokrotnie z sukcesem stosuję.

 

II. Rozprawa a negocjacje 

Jest również druga warstwa Twojej aktywności na sali rozpraw – o wiele bardziej zbliżona do negocjacji niż do przemówienia.

Musisz być czujny i uważny. Słuchać sędziego, mecenasa strony przeciwnej, a równocześnie tego, co na ucho szepcze Ci klient

Na marginesie: pamiętaj, żeby powiedzieć Klientowi przed rozprawą, że te mikrofony nagrywają niestety cały czas, nie są tak inteligentne, jak na salach konferencyjnych, więc sędzia może sobie potem podgłosić kanał i posłuchać, co tam szeptaliście!

Rozgrywanie tej partii udziału w rozprawie to też czasem incydentalne wystąpienia. Oprócz zadawania pytań świadkom, musisz wstać i bronić swojego pytania albo swojego wniosku o uchylenie pytania.

Niemniej to bardzo trudne i specyficzne negocjacje, włożone w karby sztywnych reguł – zatem pole manewru też znowu mamy ograniczone. Ale zawsze jakieś mamy.

Nie siedzimy również przy stole, jak na tym zdjęciu.

Mimo wszystko staraj się tak właśnie potraktować rozprawę – jak rozmowę w czasie negocjacji. Zapewne Twoim celem nie będzie reguła win-win. Na tym polega ta różnica, że grasz tu czasem o pełną stawkę.

Ale przecież – jak mawiają – każda ugoda jest lepsza od nieznanego wyroku.

 

III. Jak pokonać stres przed rozprawą?

W końcu spróbujmy odpowiedzieć na to pytanie. Wykorzystajmy nieco podobieństw, o których mowa wyżej, nie zapominając o różnicach.

 

A. Wizualizacja najgorszej wersji wydarzeń

Być może czytałeś książki psychologiczne, w których przekonywano Cię, że dla osiągnięcia sukcesu niezwykle ważne jest, żebyś wyobraził sobie siebie w tej przyszłości, otoczony Ferrari i Porsche, u boku pięknego lub bogatego małżonka, w pięknym domu … wystarczy.

Nawet teraz jeszcze widziałem gdzieś w sieci filmik, na którym ktoś tak doradzał, żeby przed wystąpieniem wyobrazić sobie siebie w sytuacji pełnego sukcesu na sali wykładowej. Być może powinieneś to zrobić.

Jednak teraz trend jest odmienny. Należy wyobrazić sobie najgorszy możliwy scenariusz. 

W odniesieniu do całego planu na życie ma to podobno sens, przynajmniej tak twierdzi Tim Ferris. Przy okazji polecam!

Czyli wyobraź sobie, że wchodzisz na salę, zaczepiasz togą o klamkę, wypadają Ci akta i wszystko się rozsypuje na środek sali. Sędzia zniecierpliwiony (jak prawie zawsze) patrzy z niesmakiem. Przeciwnik wybucha śmiechem. Co zrobisz? Ja bym zapadł się pod ziemię. A, przecież się nie da. Myślę, że wtedy można przeklnąć (no tak nie za ostro, bez przesady). 

Jednak bardziej na serio wizualizacja naprawdę ma sens w odniesieniu do przygotowania do rozprawy. No bo wówczas rzeczywiście zmusisz się do zastanowienia, jak przeszkody, które się pojawią, przezwyciężyć.

 

Przykładowo: chcesz na tej rozprawie zadać świadkowi pytania, które przekraczają tezę dowodową. Zastanowisz się więc wówczas, co powiesz w sytuacji, gdy przeciwnik (lub co gorsza sędzia) to zauważą i będą próbowali wymusić uchylenie pytania (albo sam sędzia to pytanie uchyli).

Musisz znaleźć wówczas argumenty albo za przekonaniem sędziego, że jednak to pytanie w jakimś sensie mieści się w tezie (np. bez odpowiedzi na to pytanie nie da się ustalić okoliczności faktycznych, które są naturalną konsekwencją tych objętych tezą; jak wiemy, nie zawsze wszystko zrobimy idealnie i tak też się stało przy sformułowaniu tezy dowodowej) albo za tym, żeby ta teza została rozszerzona (bo np. poprzedni świadek też był o to pytany, a Ty specjalnie się nie sprzeciwiałeś, bo miałeś w tym swój ukryty cel 😉

 

B. Przygotowanie merytoryczne i organizacyjne do rozprawy

Właściwie wizualizacja to powinien być element etapu przygotowania, ale jakoś wizualizacja pierwsza mi przyszła do głowy.

Przygotowanie się to w pracy mecenasa rzecz oczywiście podstawowa.

Chcielibyśmy być zawsze przygotowani perfekcyjnie, czyli mieć:

  • przeanalizowaną sprawę,
  • ze sobą akta z przygotowanymi odpowiednimi dokumentami (tu kłania się przygotowanie akt w ogóle, ale o tym przy innej okazji) lub, jeżeli to duża sprawa, mieć dobrze przygotowane akta podręczne;
  • w tych aktach kartki na robienie notatek (zawsze biorę dużo czystych kartek na zapas),
  • zapasowy długopis (!),
  • na pierwszej stronie kartę rozprawy z dokładnymi informacjami takimi, jak: dane stron, sygnatura akt (patrz niżej), dane sędziów, w tym referenta, dane świadków (i którzy są nasi ;), okoliczności, na które mają być słuchani,
  • przygotowane wszelkie wnioski, które chcemy złożyć, i oczywiście argumenty na ich poparcie,
  • przygotowanego świadka i stronę,
  • czyste buty i czystą togę 😉
  • wyciszoną komórkę 🙂

Na marginesie: dlaczego sygnatura akt jest taka ważna? Bo jeżeli na wokandzie nie ma naszej sprawy i biegniemy do sekretariatu z prośbą o informację o co chodzi czy co się stało, to jakie będzie pierwsze pytanie Pani w sekretariacie? I wszystko jasne.

Jak to się wszystko uda, to zapewne będziemy spokojniejsi. Ale czy uspokojeni na „sicher”?

 

Ale na pewno znacie też to:

Mecenas-substytut: Wysoki Sądzie! Wnoszę i wywodzę jak w pozwie. Oraz wnoszę o zwrot kosztów…

Sędzia: Panie Mecenasie, ale przecież Pan reprezentuje pozwanego.

Mecenas-substytut: Hm, no tak, przepraszam. Wysoki Sądzie! Wnoszę o oddalenie powództwa w całości, jak w odpowiedzi na pozew i wnoszę o …

Sędzia: Panie Mecenasie, w tej sprawie Pan Mecenas nie złożył odpowiedzi na pozew.

No i co tu powiedzieć? Oczywiście za wszelką cenę nie dajemy po sobie poznać naszej konfuzji.

Mecenas-substytut: No tak, nie potrzebna była odpowiedź na pozew, bo racje mojego Klienta są oczywiste, zatem Wysoki Sądzie! Wnoszę o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów według norm przepisanych.

Albo to:

Mecenas do aplikanta: Cześć Jacku, czy możesz jeszcze podejść na rozprawę na godzinę 12.50, skoro już jesteś w sądzie, a wiem, że skończyłeś już poprzednią 10 minut temu. 

Czy możliwe jest dobre przygotowanie się substytuta do rozprawy? Przyznam, że ja nie wyobrażam sobie inaczej. No ale życie jest bogatsze niż moja wyobraźnia. Bo ten to dopiero musi mieć nerwy z żelaza. Albo… może jednak o substytucji powiemy sobie innym razem.

 

C. Jeszcze o przygotowaniu psychicznym, czyli jak ostatecznie pokonać stres

No dobrze, wróćmy zatem do najnowszych osiągnięć psychologii – przynajmniej tych popularnonaukowych 😉

Mimo tego wszystkiego, o czym pisałem, dopadną Cię lęki.

Na pocieszenie: po 5 latach orzekania jako sędzia i po kolejnych 15 latach jako radca prawny, często procesowy, też je mam. Po prostu dzięki doświadczeniu często sobie z nimi radzę, ale jednak sala rozpraw to nie sala wykładowa, o czym już mówiliśmy. 

Na salę rozpraw przecież nikt nie przychodzi z nastawieniem, że koniecznie chce się ode mnie czegoś dowiedzieć.

Co więcej – być może nie tylko druga strona, ale również sąd z dziką satysfakcją będą patrzyli na moją klęskę. Twój klient też będzie obserwował Twoją klęskę dziko, tyle, że bez satysfakcji 😉

 

Zatem spróbujmy może jeszcze tego:

1. Wcześniejsze przybycie do sądu. 

To bardzo ważne. Wszystkie problemy, które powodują, że wpadając w ostatniej chwili nie mamy czasu: porozmawiać ze stroną, ze świadkiem, rozpoznać, kto przyszedł z drugiej strony, czy nie ma opóźnienia w rozprawach, czy nie ma dodatkowej przerwy, gdzie zaparkować i najważniejsze: gdzie jest sala rozpraw 😉  – otóż wszystkie te problemy odpadają.

Rada dla kompletnie początkujących: musisz się obyć z salą rozpraw choćby w charakterze publiczności. Na pewno na aplikacji, na praktykach itd. Ci się to udało. Ale naprawdę musisz wiedzieć, jak sala rozpraw wygląda i jak wygląda rozprawa obserwując „żywe” rozprawy (nie tylko te symulowane na studiach – nawet, jak byłeś w nich najlepszym mecenasem). Ważne są też różne procedury: karna, a w ramach cywilnej: nieprocesowa, pracownicza, gospodarcza itd. Każda ma swoją specyfikę.

 

2. Poznanie sędziego

Warto znać sędziego, który prowadzić będzie rozprawę. Jeżeli nic o nim nie wiemy, to warto zdobyć jakieś informacje. Chodzi mi oczywiście o styl, sposób prowadzenia rozprawy.

Sędziowie są, jak wszyscy ludzie, różni. Często zatem styl prowadzenia rozprawy jest pochodną osobowości sędziego, jego charakteru.

Może brzmi to nieco „amerykańsko” i przypomina nam się „The Runaway Jury”, to nie chodzi wcale o nic nadzwyczajnego, a po prostu o zwykłe poznanie osoby, która będzie decydowała o losie naszego Klienta.

Jeżeli nie mamy na to szans, spróbujmy to „rozpoznanie” przeprowadzić na pierwszej rozprawie.

I oby były kolejne. No chyba, że od razu wygraliśmy 🙂

 

3. Pokonanie tremy

Na pewno słyszałeś skąd bierze się trema, a może bardziej lęk, który nas dopada przed wejściem na salę rozpraw i czasem utrzymuje się jeszcze przez kilka chwil (albo nieco dłużej). To samo miałeś przed egzaminem. W ogóle w sytuacji stresowej ciało migdałowate w naszym mózgu daje nam w ułamkach sekundy znać, że powinniśmy uciekać. Znasz słynne: uciekaj albo zgiń? Kiedy pierwotny człek szedł spokojnie, a nagle zaatakował go dinozaur 🙂 Nie, wróć, tygrys! – to nie miał czasu na rozważania. Uciekł albo już go nie było.

Zatem musimy sięgnąć do metod, które zalecają ściśle eksperci od przemówień, czyli:

(1) Oddychanie – właściwe oddychanie zmniejsza stres.

(2) Rozchodzenie stresu – oczywiście możliwe tylko przed salą rozpraw, na korytarzu sądowym.

(3) Toaleta – może warto odwiedzić przed rozprawą.

(4) Woda – może też inny napój, byle nie wyskokowy. Mi pomaga kawa – bez niej jest mi ciężko.

Znowu odsyłam do Tomasza Kammela.

 

4. Notowanie przebiegu rozprawy

Jak już jestem na sali rozpraw, to bardzo pomaga robienie notatek. Notuj!

Niezależnie od tego, że potem zdobędziesz protokół. Notatki naprawdę się przydają (właśnie teraz wpadłem na pomysł, że zrobię o tym osobny wpis).

Notatki pełnią jednak również funkcję odstresowującą – przynajmniej w moim przypadku 🙂

 

To wszystko, o czym napisałem jest bardzo ważne i pomocne. Jednak na koniec zostawiłem dwie kluczowe zasady. Może nie tylko radzenia sobie ze stresem na sali rozpraw, co bardziej generalnie – jak w ogóle poradzić sobie na sali rozpraw.

 

Pierwsza kluczowa zasada

Nobody’s perfect. Daj sobie prawo do błędu!

Chcesz być jak Daniel Kaffee (a właściwie jak Tom Cruise) w „A Few Good Men” („Ludzie honoru”, reż. Rob Reiner, 1992).

Chcesz przekonać sąd do tego stopnia, żeby Cię słuchał z podziwem, przytakiwał i w końcu powiedział:

„Tak, Panie Mecenasie, w pełni podzielam Pana pogląd, Pana wniosek jest uzasadniony, uwzględniam go w całości!”.

Bo największy lęk na sali rozpraw, to nie ten, że możesz wypaść jak idiota, że potem będziesz legendą pokoi sędziowskich i będą opowiadali o Tobie przez rok anegdoty. To da się przeżyć 😉

Największy lęk jest ten rzeczywisty, że:

  • sąd oddali wszystkie Twoje wnioski,
  • sąd przychyli się do wszystkich wniosków Twojego przeciwnika,
  • sąd poprosi Cię o podanie podstawy prawnej jakiegoś wniosku, a Ty będziesz nerwowo wertował kodeks w jej poszukiwaniu

a w końcu, że przegrasz sprawę!

Cóż, tylko ten, kto nie prowadzi żadnych procesów nie przegrywa spraw (no chyba, że jest samym diabłem – tym z „Adwokata diabła”).

Tylko ten, kto nie był na sali rozpraw, nie popełnił błędów, nie zadał błędnego pytania, nie złożył oddalonego czy wręcz odrzuconego wniosku.

Dlatego tylko ćwiczenie czyni mistrza. Doświadczenie uczy. Najważniejsze jest więc wyciąganie wniosków, nieustanne zdobywanie wiedzy procesowej i doskonalenie własnych umiejętności.

Pamiętajmy też, że nie możemy na sali rozpraw odegrać roli kogoś obcego. To każdy z Was staje na sali rozpraw, z własną osobowością, charakterem i odmiennym stylem.

 

Rada czysto praktyczna: jeżeli czegoś od razu nie wiesz, nie umiesz odpowiedzieć w ułamkach sekundy na pytanie sędziego – poproś go o chwilę na zastanowienie. Na przykład: „Czy ma Pani jeszcze jakieś pytania do świadka, Pani Mecenas?” Odpowiedz: „Proszę mi dać chwilę na zastanowienie”. To rzadko nie działa.

Nie bój się też milczenia czy ciszy na sali rozpraw. Kiedy wszyscy czekają na to, co powiesz. To pozwala często lepiej zdobyć uwagę sędziego niż najmądrzejsza argumentacja (podczas, gdy sędzia koryguje błędy protokolantki i i tak Ciebie nie słucha).

 

Druga kluczowa zasada.

Bądź kulturalny.

Wiem, że powtarzam to do znudzenia. Ale niezależnie od wszystkiego, co się dzieje na sali rozpraw. Niezależnie od sukcesów lub porażek. Od tego, czy mecenas strony przeciwnej czy sędzia są kulturalni lub nie. Nawet niezależnie od tego, że czasem musisz zareagować stanowczo – zawsze, ale to zawsze zachowaj kulturę.

Doszedłeś do tego momentu – jesteś mecenasem i reprezentujesz swojego Klienta przed sądem.

Rób to z klasą!